'Wonderstofje' in Nivea helpt mogelijk tegen staar

Het hoofdbestanddeel van Nivea-crème zou zomaar eens een wondermiddel kunnen zijn tegen staar. Chinese en Amerikaanse oogartsen ontdekten dat de stof lanosterol vertroebelingen in de lens die staar veroorzaken fors vermindert - althans bij honden en konijnen, zo schrijft de Volkskrant donderdag.

Staar kan nu alleen operatief worden verholpen door de vertroebelde lens te vervangen door een kunststof lens. Die ingreep kost veel geld en is daardoor in arme landen niet voor iedereen beschikbaar. In Nederland kost het behandelen van staar jaarlijks tussen de 150 en 200 miljoen euro.

Staar wordt veroorzaakt doordat eiwitten in de lens van het oog met de jaren ontvouwen, aan elkaar klonteren en zo het zicht vertroebelen. Het stofje lanosterol zou die klonteringen verhelpen door de eiwitten oplosbaar te maken in water, denken onderzoekers van de universiteit van Sichuan.

Cyclopisch oog bij mens zichtbaar

UTRECHT – Odysseus versloeg cycloop Polyphemos, de eenogige reus. Zo luidt de mythe. In de neurowetenschappen blijkt de cycloop echt te bestaan. Of beter: het cyclopisch oog.

“We nemen al geruime tijd aan dat we de wereld zien alsof we één oog, een cyclopisch oog, hebben”, legt neurowetenschapper aan de Universiteit Utrecht Martijn Barendregt uit. “Als eerste hebben wij nu het hersengebied dat verantwoordelijk is voor het cyclopisch oog gezien.” De bevindingen van Barendregt en collega’s verschijnen in het tijdschrift Current Biology. Mensen hebben doorgaans twee ogen die allebei kunnen zien. Wat veel mensen zich wellicht niet realiseren is dat die twee ogen twee verschillende beelden doorgeven aan de hersenen. Om toch tot één beeld te komen, hebben de hersenen het cyclopisch oog nodig. Medeauteur Serge Dumoulin: “Het is een transformatieproces. Eerst krijgt een hersengebied de twee beelden binnen. Die worden doorgesluisd naar een ander hersengebied dat de twee beelden tot één beeld maakt. Dat tweede hersengebied kijkt in feite met een cyclopisch oog naar de wereld.”

Sterke scanner
Het bestaan van die transformatie die in de hersenen plaatsvindt, van twee beelden naar een beeld, is eerder al wel aangenomen. “Maar wij hebben het gezien”, laten de Utrechtse neurowetenschappers, die hierin samenwerkten met Bas Rokers van de University of Wisconsin-Madison, weten. Om de transformatie in de hersenen te kunnen zien, zijn proefpersonen in een zeer sterke scanner gestopt: de 7 Tesla MRI scanner in het UMCU. Eerder toonde Dumoulin met behulp van deze scanner al aan op welke wijze het brein hoeveelheden herkent en organiseert.

3D-film
“Wat je hersenen doen is te vergelijken met een 3d-film”, verduidelijkt Dumoulin verder. Wie zo’n film zonder 3d-bril bekijkt, ziet twee wat over elkaar lopende, wazige beelden. Met de bril op worden die twee wazige beelden samengevoegd tot een coherent geheel. Zo gaat dat in de hersenen ook. “Het linker- en rechteroog geven allebei een 2d-beeld door aan een hersengebied. Dat zendt de beelden door naar het cyclopisch oog om er een 3d geheel van te maken. Dankzij het cyclopisch oog krijgen we dus maar één scherp beeld in 3d voorgeschoteld.” Hoe het cyclopisch oog deze derde dimensie, ofwel diepte, representeert in de hersenen is voer voor vervolgonderzoek.

Ouderen moeten te lang wachten op de oogarts

Ouderen moeten soms maanden wachten op een afspraak bij de oogarts, terwijl zo’n 180.000 Nederlanders een ’vermijdbare visuele beperking’ hebben.

 
Foto: ANP
 

De grootste ouderenorganisatie van Nederland, de Unie KBO, maakt zich zorgen en luidt de noodklok naar aanleiding van eigen onderzoek. „300.000 mensen in Nederland hebben een onopgemerkte oogziekte”, vertelt Arno Heltzel. „En 60% van die visuele beperkingen kunnen makkelijk verholpen of voorkomen worden.” De bond pleit daarom voor een driejaarlijks oogonderzoek voor ouderen.

De Unie KBO hoort echter tegelijk steeds meer verhalen van leden die soms maanden moeten wachten voor een eenvoudige afspraak. De ’treeknorm’, de afspraak dat een behandeling maximaal vier tot zeven weken op zich mag laten wachten, wordt bij lange na niet gehaald. Zo moet een patiënt in Deventer bijna drie maanden wachten voor een afspraak met de orthoptist.

Heltzel: „Daarom moet niet alleen de capaciteit verhoogd worden, maar moet er veel beter worden samengewerkt tussen huisartsen, optometristen en oogartsen. De vraag naar oogheelkunde voor ouderen gaat de komende jaren met 200 tot 300% stijgen. Als het nu al spaak loopt, moet er dus iets gebeuren.”

Hij benadrukt het belang van goed zicht voor de kwetsbare oudere medemens. „Visuele beperkingen bij ouderen leiden tot een daling van de kwaliteit van leven en een verhoogd risico op depressie, auto-ongelukken, valincidenten en fracturen.”